خیلی از دعواهای ملکی از یک کار ساده شروع میشوند: پیشپرداخت داده شده، ولی مدارک ملک قبل از آن بررسی نشده است. مدارک ملک و وضعیت مالکیت، مهمترین چیزهایی است که باید قبل از پرداخت پول روشن شود. بررسی مدارک لازم نیست پیچیده باشد؛ باید بدانید چه چیزی را بپرسید و برای چه چیزی به مرجع رسمی مراجعه کنید.
قانون ساده: قبل از پیشپرداخت، مدارک
هیچ مبلغی، حتی کوچک، قبل از دیدن و بررسی مدارک ملک و هویت مالک نپردازید. اگر فروشنده یا مشاور برای پرداخت زودهنگام فشار میآورند، این خودش نشانهی هشدار است.
۱. مالکیت
فرق سند رسمی و سند عادی را در سند رسمی یا قولنامهای؟ ببینید.
- سند: نوع و وضعیت سند ملک را بپرسید و ببینید. سند رسمی و سندهای غیررسمی (مثل قولنامهای) وضعیت حقوقی متفاوتی دارند و ریسک آنها هم فرق میکند.
- تطابق نام مالک: نام روی سند باید با هویت فروشنده بخواند. از او مدارک هویتی را بخواهید.
- مالک واقعی یا وکیل: اگر فروشنده وکیل مالک است، وکالتنامه را ببینید و از اعتبار و دامنهی اختیارات آن (از جمله اختیار فروش) مطمئن شوید. این کار را معمولاً با وکیل یا دفتر اسناد رسمی انجام دهید.
- مشخصات ملک: پلاک، بخش، متراژ و کاربری روی سند را با خود ملک مقایسه کنید.
۲. وضعیت ملک
بپرسید و استعلام بگیرید که ملک چه محدودیتهایی دارد:
- رهن یا بازداشت: آیا ملک در رهن بانک یا شخص دیگر است؟ آیا محدودیت یا توقیفی دارد؟
- وقفی بودن یا شرایط ویژه.
- هرگونه محدودیت قانونی که فروش یا انتقال را محدود کند.
اینها را از مراجع رسمی (مثل دفتر اسناد رسمی یا سامانههای رسمی) استعلام کنید، نه فقط از حرف فروشنده.
۳. مدارک ساختمانی
- پروانهی ساخت و پایانکار (بخصوص برای ساختمانهای نوساز یا بازسازیشده): ببینید ساختمان طبق مجوز ساخته شده است.
- کاربری ملک: مسکونی، تجاری یا اداری، و تطابق آن با ضوابط شهرداری.
- اطلاعات ساختمان: تعداد واحدها، امکانات مشترک، وضعیت شارژ.
۴. بدهیها
- بدهیهای مالیاتی و شهرداری مرتبط با ملک.
- قبوض و شارژ ساختمان: تا تاریخ تحویل باید تسویه شوند.
- بدهیهای پنهان که ممکن است به خریدار منتقل شوند.
تصریح در قرارداد که بدهیهای قبل از تحویل با فروشنده است، میتواند جلوی دردسر را بگیرد.
۵. شرایط ویژه
- ملک چندمالکی: همهی مالکان باید با فروش موافق باشند و پای قرارداد حاضر یا نمایندهی قانونیشان باشند.
- ملک ارثی: گواهی مربوط به وراث و تقسیم ارث را ببینید و از حضور و رضایت همهی وراث مطمئن شوید.
- ملک اجارهای: اگر ملک اجاره است، شرایط قرارداد اجاره و زمان تخلیه را بپرسید.
- مصالحه یا موارد خاص: حتماً با وکیل مشورت کنید.
۶. ثبت قرارداد با کد رهگیری
راهنمای کامل در کد رهگیری معاملات ملکی آمده است.
طبق گزارشهای رسمی، ثبت معاملات املاک در سامانهی رسمی و دریافت کد رهگیری الزامی است و مشاور املاک حق دریافت هزینهی جداگانه برای آن را ندارد.
- کد رهگیری را در قرارداد بخواهید و صحت آن را از مجرای رسمی استعلام کنید.
- از قرارداد «بدون کد رهگیری» به هر بهانهای خودداری کنید.
- اگر مشاور از ارائهی کد خودداری کرد یا برای آن پول جداگانه خواست، میتوانید موضوع را به اتحادیهی مشاوران املاک شهرتان گزارش دهید.
مقررات ممکن است تغییر کند. شرایط روز را از اتحادیه بپرسید.
چکلیست قبل از پرداخت پیشپرداخت
- هویت فروشنده و تطابق آن با نام روی سند بررسی شد.
- نوع و وضعیت سند روشن است.
- وضعیت رهن و محدودیتها استعلام شد.
- مدارک ساختمانی (پروانه و پایانکار) دیده شد.
- بدهیها و قبوض روشن است.
- اگر چندمالکی، ارثی یا با وکالت است، با وکیل مشورت شد.
- شرایط پرداخت و تحویل در قرارداد نوشته شده است.
- کد رهگیری معتبر دریافت شد.
- برای پیشپرداخت رسید گرفته میشود.
سؤالهای متداول
بررسی مدارک کار مشاور است یا خودم؟
مشاور باید بداند چه چیزی را بپرسد و مدارک را درخواست کند، ولی تأیید حقوقی کار او نیست. برای اطمینان، با وکیل یا دفتر اسناد رسمی مشورت کنید.
اگر مالک مدارک را نمیدهد چه کنم؟
پیش نروید. دلیل را بپرسید. اگر دلیل روشنی نداشت، این خودش نشانهی هشدار است.
آیا برای هر خرید باید وکیل بگیرم؟
اجباری نیست، ولی در موارد پیچیده (چندمالکی، ارث، وکالت، سند غیررسمی)، مشورت با وکیل معمولاً هزینهی کمی نسبت به ریسک اشتباه است.
جمعبندی
قبل از پرداخت هر وجهی، مالکیت، وضعیت ملک، مدارک ساختمانی و بدهیها را بررسی کنید، موارد خاص را با وکیل در میان بگذارید و قرارداد را با کد رهگیری معتبر ببندید. برای یک مشاور مطمئن هم چطور مشاور املاک خوب انتخاب کنیم را ببینید و کل مسیر را در مراحل خرید آپارتمان دنبال کنید.
